Qanday qilib Oʻzbekistonda kichik biznes sub’ektlari notoʻgʻri xizmat koʻrsatuvchi provayderlarni tanlash natijasida millionlab pul yoʻqotmoqda?

Nashr qilingan sana: 2025 yil 19 iyun  

Muallif: Madina Arifjanova  

Turkum: Biznes hamkorlik 

Kirish  

Xizmatlarni olishda xarajatlarni tejash - kichik biznes egasining tabiiy istagi. Ammo pudratchini tanlashda xatolik koʻpincha ancha jiddiy yoʻqotishlarga olib keladi: pul, obroʻ va yoʻqotilgan vaqt. “Izhtimoiy fikr” jamoatchilik fikrini oʻrganish markazi tomonidan oʻtkazilgan soʻrov natijalariga koʻra, respublikadagi deyarli har ikkinchi tadbirkor “xizmat koʻrsatish sifati pastligi va kontragentlar majburiyatlarining buzilishi”ni biznes rivojlanishidagi asosiy toʻsiqlardan biri deb ataydi 

(https://www.gazeta.uz/ru/2018/01/29/poll/)  

Nima uchun ishonchli pudratchi tanlash muhim?  

Pudratchi - nafaqat ijrochi, balki strategik hamkordir. Ishonchli yetkazib beruvchi oʻz vaqtida majburiyatlarning bajarilishini, byudjetga rioya qilishni, shartnomaning huquqiy toʻgʻriligini va shartlarning shaffofligini kafolatlaydi. Ammo, agar ushbu komponentlardan biri muvaffaqiyatsiz boʻlsa, biznes “koʻchki” oqibatlariga duch keladi: oʻtkazib yuborilgan muddatlar va qoʻshimcha xarajatlardan mijozlar bazasini yoʻqotish va daʼvo qilishgacha. 

Xizmatlarni olishda xarajatlarni tejash oqibatlari  

1. Loyihani noldan qayta ishlab chiqish.  

Keys: Olmaotalik tadbirkor arzon narxga qiziqib, notanish agentlik veb-saytiga buyurtma berdi. Oqibatda toʻrt marta toʻliq qayta ishlash, mijozlarni va obroʻ-e'tiborni yoʻqotish - bu xarajatlarni tejash narxi (https://vc.ru/flood/676426-ne-budte-kak-ya-moy-opyt-sozdaniya-sayta).  

2. Moliyaviy da'volar va jarimalar. 

Keys: Rossiyada pudratchi uydirma qoʻshimcha ish uchun buyurtmachidan 800 million rubl talab qildi (https://www.kommersant.ru/doc/4883032).  

3. Firibgarlik. 

Keys: Tadbirkor ofisni ta’mirlash boʻyicha shartnoma tuzib, avans toʻlagan va pudratchi gʻoyib boʻlgan. Firibgarlik boʻyicha ish ochilgan (https://vc.ru/legal/602264-propal-podryadchik-chto-delat).  

4. Yozma shartnomalarning yoʻqligi. 

Keys: Ukraina Oliy sudi kompaniyalar oʻrtasidagi ogʻzaki kelishuvni haqiqiy emas deb topdi. Korxona himoya vositalarisiz qoldi (https://delo.ua/business/ustnyi-dogovor-v-ukraine-kogda-on-ne-deistvuet-401892/).  

5. Sharhlar va obroʻga eʼtibor bermaslik. 

Keys: Belarus baliq zavodi oldindan tekshirilmagan pudratchilar tomonidan etkazib berishda doimiy uzilishlar va narxlarning koʻtarilishiga duch kelmoqda (https://probusiness.io/management/10979-kak-ne-popast-na-razvod-s-nedobrosovestnym-postavshchikom.html).  

6. Yashirin xarajatlar. 

Keys: Shartnoma bekor qilingandan soʻng, qurilish kompaniyasi taxmin qilingan xarajatlar uchun 82 million rubl miqdorida qoʻshimcha toʻlov talab qildi. (https://www.kommersant.ru/doc/5754210).  

7. Oʻtkazib yuborilgan muddatlar. 

Keys: Qirgʻizistonda xaridorlar yetkazib berish kechikayotgani uchun ommaviy ravishda internet-doʻkonlardan shikoyat qilmoqda. Mijozlarning ishonchini yoʻqotish sotishning pasayishiga olib keladi (https://24.kg/ekonomika/262687/). 

Kichik biznesda keng tarqalgan xatolar 

Hayotiy voqiya  

Toshkentdagi IT-studiya yangi veb-sayt dizaynini ishlab chiqish boʻyicha unchalik tanish boʻlmagan jamoa bilan shartnoma imzoladi. Bosqichli tekshiruvsiz, aniq hisobotlar va yozma kafolatlarsiz, pudratchi belgilangan muddatlarni kechiktirdi, keyin esa butunlay gʻoyib boʻldi. Muvaffaqiyatsizlikdan soʻng jamoa INBIZ platformasiga – barcha tranzaksiyalar shaffof smeta, belgilangan muddat va eskrou hisobi (https://inbiz.uz) orqali moliyaviy himoyaga ega boʻlgan shartnoma orqali amalga oshiriladigan xizmatga murojaat qildi. Yangi pudratchi barcha shartlarni bajardi, loyiha oʻz vaqtida, qoʻshimcha xarajatlar va sud jarayonlarisiz topshirildi. 

Pudratchi tanlash boʻyicha batafsil tavsiyalar  

1. Pudratchining tarixini tekshiring: 

- pudratchi tomonidan qilingan ishlarni oʻrganing;  

- Ixtisoslashgan saytlarda mijozlarning sharhlarini tahlil qiling;  

- Oʻtgan loyihalar boʻyicha tijorat takliflari, hisob-kitoblar va hisobotlarni tekshiring. 

2. Yozma shartnoma tuzing: 

- ishni amalga oshirish bosqichlari, muddatlari va belgilangan muddatlarga rioya qilmaganlik uchun jazo choralarini batafsil bayon qiling;  

- Aniq smeta tuzing: qanday ish kiradi, qanday qoʻshimcha xizmatlar uchun alohida toʻlanadi. 

3. Xavfsiz toʻlov usullaridan foydalaning: 

- Majburiyatlar toʻliq bajarilgunga qadar pul mablagʻlari saqlanadigan eskrou hisoblariga ustunlik bering;  

- Bosqichlarga boʻlib ishlash: oldindan toʻlov - oraliq hisobot - yakuniy hisob-kitob qiling. 

4. Mas'uliyatni batafsil belgilab oling: 

- Hisob-kitoblarning sifati, muddatlari, shaffofligi va hisobotlarning toʻgʻriligi uchun;  

- pudratchi tomonidan ichki nazoratni kim amalga oshirishini aniq koʻrsating. 

5. Tekshirilgan agentliklar bilan ishlang: 

- pudratchining akkreditatsiyalari va professional uyushmalarga a'zoligiga e'tibor bering;  

- Arbitraj tizimiga ega ixtisoslashtirilgan platformalardan foydalaning (INBIZ, Kwork, ETender va boshqalar). 

Savollar va javoblar (FAQ) 

1-savol: Agar u qulay shart-sharoitlarni taklif qilsa, Pudratchi bilan shartnomasiz ishlashga arziydimi? 

Javob: Yoʻq. Agar pudratchi "oson kelishuvlar"ni va'da qilsa ham, yozma shartnoma biznes uchun yagona huquqiy himoya hisoblanadi. 

2-savol: Shartnomada nimani tekshirish muhim? 

Javob: Ishni tugatish muddatlari, toʻlov bosqichlari, ishlarni etkazib berish tartibi, sifat uchun javobgarlik va ishni bajarilishini choʻzish uchun jarimalar. 

3-savol: Vijdonli pudratchini insofsizdan qanday ajratish mumkin? 

Javob: Ishlarini oʻrganing, ish misollarini soʻrang, sharhlar, litsenziyalar va shunga oʻxshash loyihalardagi tajribasini tekshiring. 

4-savol: Qaysi platformalar pudratchilar bilan xavfsiz ishlashga yordam beradi? 

Javob: Masalan, INBIZ — unda tranzaktsiyalar eskrow hisobi orqali amalga oshiriladi, ichki tekshirish va arbitraj tizimi mavjud. 

Xulosa  

Pudratchi tanlashda xatolik korxonaga millionlab soʻm zarar etkazishi, mijozlarni yoʻqotishi va sud jarayonlariga olib kelishi mumkin. Yetkazib beruvchilarning obroʻsini tekshiring, shartnomalar imzolang, javobgarlikni yozing va xavfsiz toʻlov usullaridan foydalaning. Yetkazib beruvchining ishonchliligiga investitsiya qilish - sizning biznesingiz kelajagiga sarmoyadir.